Datering
Vervaardiger P. Hamstra Pz.

Droogkompas in beschilderde kist

Een droogkompas bestaat uit een vrij draaiende magnetische gemaakte ijzeren naald op een pin zwevend boven de windroos of kompasroos. Deze naald is ingesloten in een kleine doos die met een glazen plaatje is afgedekt. Met een kompas kon het schip een bepaalde vaste koers volgen. Het droogkompas werd in de vroege 20e eeuw merendeel vervangen door de met vloeistof gevulde magnetisch kompas. De afbeeldingen op het kompashuis tonen de Romeinse god van de zee, Neptunus, een anker en schepen. Op de deksel staat de spreuk ‘Wie in mijn steg vaer vreest de bare’. Het kompas zelf is niet zo oud als het kompashuis zelf. Het is in de 19de eeuw gemaakt.

Uitgebreide beschrijving

Droogkompas (koperen ketel) in beschilderde houten kist. De roos is opgebouwd uit lagen papier. De langwerpige magneet is van onderen vastgeklonken met twee nageltjes. In de koperen dop is een halfedelsteen gevat. De roos is bedrukt met een verdeling in 64 streken. In de middenring tekst: "P. HAMSTRA PZ. BEKROOND HARLINGEN 3 MAAL". De winstreken zijn resp. " NO / O / ZO / Z / ZW / W / NW ". De noordpijl is in de vorm van een gestyleerde lelie getekend. De koperen ketel is van binnen niet geschilderd. Er is geen zeilstreep. Van boven is de ketel gesloten met glas gevat in een koperen ring en met stofverf afgedicht. Op de bodem van de ketel is een loden ring bevestigd. Het kompas is opgehangen in een cardanusring bevestigd aan de binnenkant van de kist. Het vierkante eikehouten kistje heeft een schuifdeksel. De kist is meerkleurig beschilderd en van binnen blauw geverfd. Op voorkant staat Neptunus afgebeeld met tekst: "NEPTUNUS". Op beide zijkanten staan overzese schepen met de hollandse vlag afgebeeld. Op de achterkant zijn twee zeemeerminnen ter weerszijden afgebeeld met tussen hen in de zee. De tekst luidt: "ANNO 1705". Op de schuifdeksel is een anker afgebeeld. Rondom is een krullende versiering. De tekst luidt: "WIE IN MIJN SSOG VAAERT VREEST DE BOEG". (Het kompas is 19e eeuws en de kist zou vroeg 18e eeuws zijn. Opvallend is de juiste maat van het cardanisch opgehangen kompas. Het lijkt dan ook een later beschilderd kistje. De voorstelling is anno 1705. De maker eind negentiende eeuws).

Identificatie
Titel
Droogkompas in beschilderde kist
Objectnummer
004160
Objectcategorie
Instrumenten
Objecttype
  • kompas
    Instrumenten voor het meten en aangeven van een horizontale verwijzingsrichting in relatie tot het magnetische noorden. (AAT-Ned)
Persistente URL
http://hdl.handle.net/21.12111/zzm-collect-9593
Over
Trefwoorden
  • navigatie
    Navigatie is de kunst van het plannen en volgen van een route om zich daarmee van de huidige positie naar de bestemming te verplaatsen. Het woord 'navigatie' is afgeleid uit de Latijnse woorden navis, dat schip betekent, en agere, dat in deze context bewegen of sturen betekent. (Wikipedia)
Werk
Breedte
20.0 cm
Hoogte
14.5 cm
Museum
Zuiderzeemuseum Enkhuizen
Vervaardiging
Vervaardiger
  1. P. Hamstra Pz. (vervaardiger)
Datering
Materiaal
  • glas (materiaal)
    Glas is de verzamelnaam voor hard, doorzichtig, niet kristallijn materiaal, bereid uit gesmolten zand, kalk en soda (natriumcarbonaat) of potas (kaliumcarbonaat). Met 'niet kristallijn' wordt bedoeld dat glas een gestolde vloeistof is.
  • koper
    Te gebruiken voor het zuivere metaalelement met het symbool Cu en het atoomnummer 29; het is roodachtig van kleur en is zeer smeedbaar en kneedbaar. Ook te gebruiken voor het metaal wanneer het woirdt bewerkt en gevormd om, meestal in combinatie met andere stoffen, verschillende voorwerpen en materialen te maken. (Toegepaste Kunst Project, RKD)
  • papier
    Verwijst in het algemeen naar alle typen vervilte vellen of weefsels die bestaan uit vezels, die uit in water gedompelde pulp zijn gevormd en gedroogd op een fijn schepraam. De vezels kunnen dierlijk zijn, zoals haar, zijde of wol, of mineraal, bijvoorbeeld asbest. Ook kunstvezels zijn een mogelijkheid. Het meeste papier wordt echter gemaakt van plantenvezels van bijvoorbeeld houtpulp, gras, katoen, linnen en stro. Van Dale)
  • halfedelsteen
    Steen met minder commerciële waarde dan de stenen die als edelstenen zijn geclassificeerd.
  • eikenhout
    Eiken is het hout van de Quercus robur. Het hout is hard en goed bestand tegen water. Het is in Noord-Europa op grote schaal gebruikt in de bouw, voor schepen, meubels en panelen. (Conservation Dictionary)Eikenhout is het hout van de eikenboom. Eikenhout is een zeer duurzame houtsoort met wijde poriën, en met brede glinsterende spiegels wanneer het dosse gezaagd is. Het is belangrijk materiaal voor balken, kappen, kozijnen, deuren, betimmeringen e.d.. Tot in de 17e zeer algemeen toegepast, tegenwoordig door schaarste kostbaar en als timmerhout vrijwel geheel door naaldhout verdrongen. Het laat zich goed besnijden en is daarom geschikt voor het maken van meubels. Voor betimmeringen gebruikte men graag wagenschot en gekloofde planken. Eikenhout werd doorgaans aangeduid naar de plaats van herkomst of naar de doorvoerhaven: bv. Deventer hout, Zutphense planken, Hasselts hout (aangevoerd langs de Overijsselse Vecht), Rijns eiken, Wezels hout (langs de Lippe, Ruhr en Rijn aangevoerd), Brabants hout. Noords eikenhout kwam uit Noord-Duitsland en de Oostzeelanden. In Oost-Nederland werd veel inlands eiken verwerkt. Thans is er in hoofdzaak Frans, Westfaals en Slavonisch eiken in de handel. (Haslinghuis)
  • verf
    Iedere dispersie van een pigment in een oplosmiddel van water, olie of een andere organische stof. (AAT-Ned)
  • mica (mineraal)
    Mica is de naam voor een groep silicaatmineralen met een tweedimensionale gelaagde kristalstructuur.
Verwerving en licentie
Verworven
overdracht
Copyright
BY-SA
Reproductie
Vervaardiger van reproductie
Picturae , Picturae , Picturae