Datering

Assendelfter kast

De geschiedenis van Jozef komt veel voor op beschilderde meubelen. Jozef werd door zijn broers verkocht en groeide op aan het hof van de farao in Egypte. Het Jozefverhaal werd vergeleken met de eigen geschiedenis. De onderdrukking van Jozef stond in de zeventiende eeuw gelijk aan de overheersing door de Spanjaarden. Op de lade is een rebus en het jaartal 1676 geschilderd. De oplossing van de puzzel is de spreuk 'Vat de tijd en leer de wereld kennen'. Dit type kast wordt wel 'Assendelfter kast' genoemd. Die naam heeft niets met de herkomst van het meubel te maken.

Uitgebreide beschrijving

Vierdeurs-kast met een open middenruimte afgezet met tandlijst. De kast staat op balpoten. De deuren hebben elk een geschilderd paneel met bijbelse voorstellingen, verder beschilderd met tulpen, anjers, langejacht en op de zij- kanten druivenranken met een papegaai. Deze kast is de vroegst gedateerde kast uit de collectie van het Zuiderzeemuseum. Hij draagt in vier taferelen op de vier deuren de vaker voorkomende bijbelse geschiedenis van Jozef: Jozef droomt dat zon, maan en sterren voor hem buigen (Gen. 37: 9-10); Jozef in de put geworpen (Gen. 37 12:24); de broers van Jozef komen terug bij Jacob (Gen. 42 29:38); Jozef troost zijn broers (Gen. 5015:21). De oud-testamentische geschiedenis van Jozef is lange tijd een bijzonder geliefd bijbelgedeelte geweest. Vooral in de 17de eeuw was het zeer bekend in de noordelijke Nederlanden. Er zijn in die tijd dan ook veel voorstellingen van vervaardigd. De populariteit is waarschijnlijk terug te voeren op de duidelijke moraal in het verhaal: het kwaad wordt gestraft en het goede zal uiteindelijk zegevieren. Aan de voorkant van de kast zijn aan weerszijden van de deuren tulpen en anjers geschilderd; typisch 17de-eeuwse decoraties. Bijzonder is de rebus op de middenlijst: Vat de Tijd en Leer de Wereld kennen I676: De woorden zijn met een vaatje (Vat), een gevleugelde zandloper (Tijd), een trap (Leer) en een wereldbol (Wereld) verbeeld. Door de knop op de lijst lijkt het alsof er een lade achter zit. Dat is echter niet het geval. Achter dit nep-ladefront loopt de kastruimte van de onderdeuren gewoon door. De rebus, in combinatie met de nep lade, steekt de draak met het 17de-eeuwse gebruik om in kasten een verborgen lade aan te brengen. Deze kast wordt naar het type een Assendelfter kast genoemd. Dat wil geenszins zeggen dat de kast ook uit Assendelft afkomstig is; ze kan net zo goed elders in de Zaanstreek zijn geproduceerd. De benaming Assendelfter is pas aan het einde van de 19de eeuw ontstaan. Voor uitgebreide fysieke beschrijving zie Informatiebank

Identificatie
Titel
Assendelfter kast
Objectnummer
013182
Handle
http://hdl.handle.net/21.12111/zzm-collect-16673
Objectcategorie
Meubilair
Objecttype
  • kast (meubilair)
    Bergplaats, meestal afgesloten met een of meer deuren, losstaand of ingebouwd. (Haslinghuis)Meubelstuk om alle mogelijke zaken in op te bergen. Staat veelal op poten of een voetlijst, heeft een of meer deuren en aan de binnenzijde legplanken, laden of een kledingrek. Kasten in kerken en kloosters kunnen deel uitmaken van de kerk- of klooster-geschiedenis, vanwege functie en gebruik. (Religieus Erfgoedthesaurus)
  • beschilderd meubilair
Werk
Breedte
131.5 cm
Hoogte
172.0 cm
Diepte
52.5 cm
Museum
Zuiderzeemuseum Enkhuizen
Vervaardiging
Datering
Materiaal
  • eikenhout
    Eiken is het hout van de Quercus robur. Het hout is hard en goed bestand tegen water. Het is in Noord-Europa op grote schaal gebruikt in de bouw, voor schepen, meubels en panelen. (Conservation Dictionary)Eikenhout is het hout van de eikenboom. Eikenhout is een zeer duurzame houtsoort met wijde poriën, en met brede glinsterende spiegels wanneer het dosse gezaagd is. Het is belangrijk materiaal voor balken, kappen, kozijnen, deuren, betimmeringen e.d.. Tot in de 17e zeer algemeen toegepast, tegenwoordig door schaarste kostbaar en als timmerhout vrijwel geheel door naaldhout verdrongen. Het laat zich goed besnijden en is daarom geschikt voor het maken van meubels. Voor betimmeringen gebruikte men graag wagenschot en gekloofde planken. Eikenhout werd doorgaans aangeduid naar de plaats van herkomst of naar de doorvoerhaven: bv. Deventer hout, Zutphense planken, Hasselts hout (aangevoerd langs de Overijsselse Vecht), Rijns eiken, Wezels hout (langs de Lippe, Ruhr en Rijn aangevoerd), Brabants hout. Noords eikenhout kwam uit Noord-Duitsland en de Oostzeelanden. In Oost-Nederland werd veel inlands eiken verwerkt. Thans is er in hoofdzaak Frans, Westfaals en Slavonisch eiken in de handel. (Haslinghuis)
  • vurenhout
Techniek
  • geschilderd
    Schilderen: oppervlakkige behandeling, bestaande uit het aanbrengen van één of meer verflagen.
Verwerving en licentie
Copyright
BY-SA
Locaties
  • Assendelft
  • Zaanstreek
Reproductie
Vervaardiger van reproductie
Picturae

Trefwoorden